ก่อนรับไก่ชนเลิกสนามมาเลี้ยง อ่านคู่มือฟื้นฟูนี้ก่อน

ก่อนรับไก่ชนเลิกสนามมาเลี้ยง อ่านคู่มือฟื้นฟูนี้ก่อน

การฟื้นฟูไก่ชนที่เลิกสนามคือกระบวนการค่อยเป็นค่อยไปที่ใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน และต้องเริ่มจากการกักโรคแยกเลี้ยงอย่างน้อย 2-4 สัปดาห์ ก่อนจะค่อยเพิ่มพื้นที่และให้เจอไก่ตัวอื่น องค์กรอย่าง Roosterhaus ในสหรัฐอเมริกา ซึ่งรับดูแลอดีตไก่ชน อธิบายว่าไก่ที่ถูกเลี้ยงเพื่อชนมักโตมาแบบผูกเชือกในพื้นที่แคบ ที่พักไม่เพียงพอ และบางตัวถูกตัดหงอนกับเหนียงโดยไม่มียาชา ดังนั้นสิ่งที่ต้องดูแลมีทั้งแผลทางกาย ความเครียด และนิสัยก้าวร้าวที่ถูกฝึกมา ลำดับงานที่ได้ผลคือ ตรวจสุขภาพกับสัตวแพทย์ กักโรค ดูแลแผลและกันแดดให้หงอนที่ถูกตัด จัดอาหารโปรตีนพอเหมาะ แล้วค่อยปรับพฤติกรรมทีละขั้น ข้อแนะนำสำคัญคือ อย่าเร่งปล่อยรวมฝูงภายในสัปดาห์แรก เพราะความเสี่ยงต่อการต่อสู้และการติดโรคสูงที่สุดในช่วงนั้น และควรเตรียมใจไว้ว่าไก่บางตัวอาจต้องอยู่ตัวเดียวถาวร

เคยเจอไหม ซื้อ (หรือได้รับ) ไก่มาตัวหนึ่ง ท่าทางสวยดี แต่พอวางลงในกรงก็จิกทุกอย่างที่ขยับ แถมแผลเก่าบนหัวยังไม่หาย ไม่รู้จะเริ่มตรงไหนก่อน คนเขียนเองเคยเสียเงินให้เว็บหลอกลวงมาก่อน เลยกลายเป็นคนขี้สงสัยที่ต้องตรวจทุกอย่างซ้ำสองรอบ รวมถึงคำแนะนำเรื่องไก่ที่ลอยเต็มอินเทอร์เน็ตด้วย บทความนี้ของ พันธุ์ไก่ชน จึงรวบรวมเฉพาะส่วนที่เช็กแล้วว่าสมเหตุสมผล แยกจากส่วนที่ฟังดูดีแต่ใช้จริงไม่ได้นะ

ถ้าอยากอ่านเรื่องพื้นฐานของสายพันธุ์ก่อน ดูได้ที่ [Internal Link: พื้นฐานพันธุ์ไก่ชนไทยสำหรับมือใหม่] แล้วค่อยกลับมาอ่านส่วนที่เหลือเนอะ

เรียนรู้เพิ่มเติม

จริงหรือที่ว่าไก่ชนฟื้นฟูแล้วกลับมาเป็นไก่ปกติได้?

ได้บางส่วน แต่ไม่ใช่ทุกตัว และไม่ใช่ 100% ไก่หลายตัวสงบลงและอยู่รวมฝูงได้เมื่อมีพื้นที่ อาหาร และเวลาพอ แต่บางตัวยังก้าวร้าวต่อไก่ตัวผู้ตัวอื่นตลอดชีวิต การตั้งเป้าที่เหมาะสมคือ "อยู่ได้อย่างปลอดภัย" มากกว่า "กลับเป็นไก่บ้านทั่วไป"

คำพูดที่ได้ยินบ่อยคือ "ไก่ก็คือไก่ ปล่อยให้อยู่กับธรรมชาติเดี๋ยวก็หาย" ซึ่งต้องขอค้านตรง ๆ เพราะสิ่งที่ทำให้ไก่ตัวผู้ต่อสู้กันอยู่แล้วตามธรรมชาติ คือการแย่งลำดับในฝูงและแย่งตัวเมีย ส่วนไก่ที่ถูกเลี้ยงเพื่อสนามถูกคัดสายพันธุ์และถูกฝึกให้รุนแรงกว่านั้นอีก Wikipedia อธิบายว่าการชนไก่เป็นกีฬาที่ไก่สองตัวถูกจับมาต่อสู้กันในสนามที่ล้อมไว้ และเป็นประเพณีที่มีมานานหลายพันปีในหลายภูมิภาค ซึ่งสะท้อนว่านิสัยเหล่านี้ไม่ได้หายไปเองในเวลาไม่กี่วัน

อีกจุดที่ต่างจากบทความส่วนใหญ่คือ ตัวชี้วัดความสำเร็จไม่ควรเป็นจำนวนวัน แต่ควรเป็นพฤติกรรมที่สังเกตได้ เช่น กินอาหารได้ตามปกติ นอนบนคอนโดยไม่สะดุ้ง ไม่พุ่งเข้าหาตาข่ายเมื่อมีไก่ตัวอื่นเดินผ่าน และเดินคุ้ยดินได้โดยไม่เหลียวมองรอบตัวตลอดเวลา ถ้าครบ 4 ข้อนี้ติดต่อกันราว 2 สัปดาห์ จึงค่อยคิดเรื่องขยับขั้นต่อไป ถ้าไม่ครบ ก็อยู่ที่ขั้นเดิมต่อไปได้เลย ไม่มีใครมาให้คะแนนเรื่องความเร็ว

ลำดับขั้นที่ใช้ได้จริงมีดังนี้

1. ตรวจร่างกายโดยสัตวแพทย์ที่คุ้นเคยกับสัตว์ปีก ทั้งแผล ปรสิต และน้ำหนักตัว
2. กักโรคแยกจากฝูงเดิมอย่างน้อย 2-4 สัปดาห์
3. ให้อยู่ในคอกที่มองเห็นไก่ตัวอื่นผ่านตาข่ายโดยไม่สัมผัสกัน
4. เริ่มให้เดินในพื้นที่ปิดที่ควบคุมได้ ครั้งละไม่นาน
5. ทดสอบเจอไก่ตัวอื่นแบบมีที่หลบ และมีคนเฝ้าตลอด

[Internal Link: วิธีจัดคอกกักโรคสำหรับไก่ที่เพิ่งรับมา]

ไก่ที่ถูกตัดหงอนและเหนียงต้องดูแลแผลอย่างไร?

ให้เริ่มที่การทำความสะอาดแผลด้วยน้ำเกลือหรือน้ำยาที่สัตวแพทย์แนะนำ กันแดดและลมให้บริเวณที่เปิด และเปลี่ยนวัสดุรองพื้นบ่อย ๆ ห้ามทายาคนที่ไม่รู้ส่วนผสมเองโดยพลการ เพราะผิวบริเวณหัวของไก่บางและดูดซึมง่ายกว่าที่คนคิด

Roosterhaus ระบุว่าหงอนและเหนียงของไก่ชนมักถูกตัดออกอย่างหยาบ ๆ เพื่อไม่ให้คู่ต่อสู้ฉีกขาดระหว่างชน และ "ไม่มียาแก้ปวดหรือยาสลบ" ผลที่ตามมาสำหรับคนรับเลี้ยงคือ ไก่ตัวนั้นสูญเสียอวัยวะที่ช่วยระบายความร้อนไปบางส่วน ทำให้อากาศร้อนจัดและแดดแรงกระทบกับมันมากกว่าตัวอื่น ในประเทศเขตร้อนอย่างไทย ข้อนี้สำคัญกว่าที่หลายคนคาด คอกต้องมีร่มเงาตลอดทั้งวัน น้ำสะอาดวางไว้หลายจุด และถ้าเป็นช่วงบ่ายที่อุณหภูมิสูง ควรสังเกตอาการอ้าปากหอบและปีกห้อยด้วย

มีข้อสังเกตจากภาคปฏิบัติที่ไม่ค่อยเห็นในบทความอื่น คือแผลเก่าที่ปิดสนิทแล้วยังอาจมีรอยแตกเวลาไก่สะบัดหัวแรง ๆ ตอนตื่นเต้น ดังนั้นในช่วง 7-10 วันแรกควรลดสิ่งกระตุ้น เช่น เสียงดัง และการเข้าหาไก่แบบกะทันหัน ซึ่งช่วยลดทั้งแผลซ้ำและความเครียดไปพร้อมกัน ใครที่คิดว่า "แค่แผลเล็ก ๆ" ขอให้นึกถึงคำของคนที่เคยโดนหลอกมาก่อนอย่างผู้เขียน คือสิ่งที่ดูเล็กมักเป็นสิ่งที่ลุกลามเงียบ ๆ แหละ

เรียนรู้เพิ่มเติม

แล้วกรณีไก่ที่เคยได้รับยาหรือสารกระตุ้นล่ะ?

ต้องปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนทำอะไรทั้งสิ้น เพราะผู้รับเลี้ยงมักไม่รู้ว่าไก่เคยได้รับสารอะไร ปริมาณเท่าไร และนานแค่ไหน แนวทางที่ปลอดภัยคือ ให้พักผ่อนในที่เงียบ ให้อาหารและน้ำสม่ำเสมอ และจดบันทึกอาการผิดปกติทุกวัน

Roosterhaus ระบุว่าไก่ชนจำนวนมากถูกให้สารกระตุ้นสมรรถภาพ เช่น เมทแอมเฟตามีน เพื่อให้สู้ต่อทั้งที่บาดเจ็บ จากข้อมูลนี้ผู้รับเลี้ยงควรสมมติไว้ก่อนว่าประวัติสุขภาพของไก่ที่ได้มาอาจไม่ครบ และไม่ควรเชื่อคำบอกเล่าของผู้ส่งมอบโดยไม่ตรวจซ้ำ อันนี้คือสัญชาตญาณระแวงของคนเคยถูกหลอกล้วน ๆ แต่ใช้ได้จริง ให้ขอสมุดวัคซีนหรือประวัติการรักษาถ้ามี และถ้าไม่มี ก็ถือว่าต้องเริ่มนับใหม่ทั้งหมด

ข้อแนะนำเชิงปฏิบัติคือ อย่าเปลี่ยนอาหารทั้งหมดในวันเดียว ให้ค่อย ๆ ปรับสูตรภายใน 7-10 วัน เพื่อไม่ให้ระบบย่อยรวนซ้ำเติมความเครียดเดิม และเลี่ยงการให้ผงชูกำลังหรือวิตามินเข้มข้นที่เคยใช้ในแวดวงการเตรียมไก่ เพราะอาจรบกวนการประเมินว่าไก่ฟื้นตัวจริงหรือไม่ ตัวชี้วัดที่น่าเชื่อถือกว่าคือ น้ำหนักที่ชั่งสัปดาห์ละครั้ง สีของอุจจาระ และท่าทางตอนตื่นนอน

สิ่งที่ควรจดบันทึกทุกวันในช่วง 30 วันแรก

• ปริมาณอาหารและน้ำที่กินจริง
• ลักษณะอุจจาระ
• ท่าทางเมื่อมีคนเข้าใกล้คอก
• ความถี่ของการจิกหรือพุ่งชนตาข่าย
• น้ำหนักตัวเมื่อชั่ง

จุดไหนที่การฟื้นฟูมักล้มเหลว?

ล้มเหลวบ่อยที่สุดตอนรีบปล่อยรวมฝูง ตามด้วยการขาดสัตวแพทย์ และการประเมินนิสัยไก่ผิด การกักโรคสั้นเกินไปก็เป็นสาเหตุหลักของการติดโรคลามทั้งคอก ความล้มเหลวส่วนใหญ่ป้องกันได้ถ้ายอมช้าลง

มีความเชื่อที่เห็นกันมากว่า "ไก่ชนต้องปล่อยให้สู้กันเองถึงจะรู้ลำดับ" ซึ่งอันตรายและผู้เขียนไม่เห็นด้วยแม้แต่น้อย เพราะไก่ที่ผ่านการฝึกมาจะไม่หยุดที่การจัดลำดับ แต่จะสู้จนอีกตัวบาดเจ็บหนัก ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ Roosterhaus ระบุว่าถูกกระตุ้นให้เกิดขึ้นตั้งแต่ในสนาม คือผู้ฝึกจะปลุกไก่ให้ฮึดสู้ต่อทั้งที่หยุดแล้ว การปล่อยให้ไก่ตัวใหม่เจอฝูงโดยไม่มีมาตรการกั้นจึงเท่ากับเอาไก่ตัวอื่นไปเสี่ยงด้วย

ความล้มเหลวอีกแบบที่ไม่ค่อยถูกพูดถึงคือ ความรักมากเกินไป คนรับเลี้ยงจำนวนไม่น้อยอุ้มไก่บ่อยเกินไปในสัปดาห์แรก เพราะอยากให้มันรู้สึกปลอดภัย แต่สำหรับไก่ที่ไม่เคยถูกจับต้องแบบนุ่มนวล การอุ้มซ้ำ ๆ อาจเป็นสิ่งกระตุ้นความกลัวมากกว่าความผูกพัน ให้ใช้วิธีนั่งนิ่ง ๆ ใกล้คอก วางอาหารให้เห็น แล้วปล่อยให้ไก่เลือกเข้าหาเอง สัญญาณว่าได้ผลคือ ไก่เริ่มกินอาหารต่อหน้าคุณโดยไม่ยืดคอจับตามอง

อย่าลืมว่าเรื่องกฎหมายก็เป็นข้อจำกัดอีกชั้น ในประเทศไทย การชนไก่ถูกควบคุมภายใต้พระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 ซึ่งต้องได้รับอนุญาตตามเงื่อนไข ขณะที่ในสหรัฐอเมริกาซึ่งเป็นที่ตั้งของ Roosterhaus การชนไก่ผิดกฎหมาย และมักเชื่อมโยงกับการพนันผิดกฎหมายและยาเสพติดตามที่องค์กรนี้ระบุ ผู้ที่จะรับไก่จากแหล่งไม่ทราบที่มาจึงควรตรวจสอบก่อนว่าการรับเลี้ยงนั้นไม่เข้าข่ายความผิดใด ๆ ในพื้นที่ของตน

ปัจจัยที่มักทำให้การฟื้นฟูล้มเหลว เรียงจากพบบ่อยไปน้อย

1. ปล่อยรวมฝูงเร็วเกินไป
2. กักโรคสั้นกว่า 2 สัปดาห์
3. ไม่มีสัตวแพทย์ตรวจซ้ำ
4. คอกแคบและไม่มีที่หลบแดด
5. คาดหวังให้ไก่เปลี่ยนนิสัยทั้งหมดในเดือนเดียว

[Internal Link: ความผิดพลาดที่พบบ่อยของผู้เลี้ยงไก่มือใหม่]

เรียนรู้เพิ่มเติม

ควรลองรับไก่ชนเลิกสนามมาฟื้นฟูวันนี้เลยไหม?

ควรลองก็ต่อเมื่อพร้อมสามอย่างพร้อมกัน คือมีพื้นที่แยกคอกอย่างน้อยสองคอก มีสัตวแพทย์ที่ติดต่อได้ และมีเวลาดูแลทุกวันอย่างน้อยหนึ่งถึงสองเดือน ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง การรอเตรียมตัวก่อนจะเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

พูดกันตรง ๆ ไม่อ้อมค้อม การรับไก่มาฟื้นฟูไม่ใช่งานอดิเรกที่หยิบมาทำเล่นแล้วเลิกได้ ไก่หนึ่งตัวอาจมีชีวิตอีกหลายปีหลังจากที่ฟื้นแล้ว ดังนั้นก่อนตัดสินใจ ลองตอบคำถามพวกนี้กับตัวเองดูก่อน คุณมีที่พอจะแยกไก่ได้ถ้าเข้ากับตัวอื่นไม่ได้หรือเปล่า คุณพร้อมรับผลลัพธ์ที่ว่าไก่บางตัวอาจต้องอยู่ตัวเดียวไปตลอดหรือไม่ และคุณมีงบสำรองสำหรับค่ารักษาแผลและตรวจสุขภาพช่วงแรกหรือเปล่า ถ้าตอบ "ใช่" ได้ครบ ก็ถือว่าเริ่มได้อย่างมีสติ

ส่วนคนที่อยากเข้าใจวงการไก่ชนในมุมกว้างกว่านี้ ทั้งพันธุ์ไก่ กฎกติกาสนาม และวัฒนธรรม ก็ติดตามเนื้อหาของ พันธุ์ไก่ชน ได้ต่อ และถ้าอยากอ่านเรื่องสวัสดิภาพสัตว์ปีกในภาพกว้างขึ้น ดูภาพรวมของสัตว์ชนิดนี้ได้ที่ Wikipedia ประกอบกัน ผู้เขียนยังย้ำเหมือนเดิมว่า อย่าเชื่อคำแนะนำไหนทั้งหมดรวมถึงบทความนี้ด้วย ให้ตรวจสอบกับสัตวแพทย์ของคุณเองก่อนลงมือ เพราะนิสัยสงสัยนี่แหละที่ช่วยให้รอดมาได้หลายครั้งแล้ว

เรียนรู้เพิ่มเติม

คำถามที่พบบ่อย

Q: การฟื้นฟูไก่ชนคืออะไร?

A: การฟื้นฟูไก่ชนคือกระบวนการดูแลไก่ที่เคยถูกเลี้ยงหรือใช้ในสนามให้มีสุขภาพกายและพฤติกรรมที่ปลอดภัยพอจะอยู่ในสภาพแวดล้อมปกติ ประกอบด้วยการตรวจสุขภาพ การกักโรค การรักษาแผล และการปรับพฤติกรรมทีละขั้น ไม่ได้หมายความว่าไก่จะเปลี่ยนไปเป็นไก่บ้านทั่วไปทุกตัว ระยะเวลาโดยทั่วไปคือหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ขึ้นอยู่กับสภาพของไก่แต่ละตัว

Q: ควรกักโรคไก่ที่รับมาใหม่นานแค่ไหน?

A: ควรกักโรคอย่างน้อย 2-4 สัปดาห์ก่อนให้เจอไก่ตัวอื่น ในช่วงนี้ให้แยกอุปกรณ์ให้อาหารและน้ำ และล้างมือหรือเปลี่ยนรองเท้าทุกครั้งเมื่อสลับระหว่างคอกกักโรคกับคอกฝูงเดิม ถ้าไก่แสดงอาการผิดปกติ เช่น ไอ จาม ท้องเสีย หรือซึม ให้ขยายเวลาและปรึกษาสัตวแพทย์ทันที

Q: ทำไมไก่ที่ฟื้นฟูแล้วยังก้าวร้าวใส่ไก่ตัวอื่น?

A: เพราะความก้าวร้าวของไก่ชนผ่านการคัดสายพันธุ์และการฝึกมา จึงไม่หายไปเร็วเหมือนอาการป่วยทั่วไป ลองลดสิ่งกระตุ้น เพิ่มที่หลบและร่มเงา และให้เจอไก่ตัวอื่นผ่านตาข่ายก่อนอย่างน้อย 2 สัปดาห์ ถ้ายังพุ่งชนตาข่ายทุกวัน แปลว่ายังไม่พร้อมขั้นต่อไป และบางตัวอาจต้องเลี้ยงแยกถาวรเพื่อความปลอดภัยของทุกตัว

Q: ไก่ที่ถูกตัดหงอนต้องระวังอะไรเป็นพิเศษ?

A: ต้องระวังความร้อน แสงแดด และแผลติดเชื้อเป็นพิเศษ เพราะหงอนและเหนียงช่วยระบายความร้อน และแผลบริเวณหัวติดเชื้อได้ง่าย จัดร่มเงาตลอดวัน วางน้ำสะอาดหลายจุด และให้สัตวแพทย์ตรวจแผลซ้ำทุก 1-2 สัปดาห์ในช่วงแรก

Q: การรับไก่ชนมาฟื้นฟูมีค่าใช้จ่ายเท่าไร?

A: ไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะขึ้นกับสภาพไก่และราคาค่ารักษาในพื้นที่ แต่ควรเตรียมงบสำหรับค่าตรวจสุขภาพ ยาถ่ายพยาธิ การรักษาแผล อาหารคุณภาพ และการสร้างหรือปรับคอกแยกอย่างน้อยสองคอก ควรสำรองเงินไว้สำหรับกรณีฉุกเฉินช่วง 1-2 เดือนแรก เพราะเป็นช่วงที่ปัญหาสุขภาพมักปรากฏ

Q: ไก่ที่ฟื้นฟูแล้วจะเลี้ยงรวมกับไก่ตัวเมียได้ไหม?

A: บางตัวทำได้ แต่ต้องทดสอบทีละขั้นภายใต้การเฝ้าดูใกล้ชิด เริ่มจากให้เห็นกันผ่านตาข่ายก่อน แล้วค่อยให้เจอในพื้นที่ปิดที่มีที่หลบ ถ้าไก่ตัวผู้ไล่จิกตัวเมียแรงเกินปกติ ให้แยกทันที ห้ามหวังว่าเวลาจะแก้ให้เองโดยไม่มีมาตรการดูแล

เรียนรู้เพิ่มเติม

[Internal Link: คู่มือสำหรับแฟนไก่ชนที่ต้องการเข้าใจวงการให้รอบด้าน]